Cách lái xe xuống dốc an toàn

Người mới thường thấy xe xuống dốc “nhẹ” hơn đường bằng nên dễ để tốc độ tăng rồi mới phanh. Cách này đặc biệt rủi ro trên dốc dài, đường cong hoặc khi mặt đường ướt. Cách lái xe xuống dốc an toàn là chuẩn bị sớm, giữ xe trong tầm kiểm soát và không dồn toàn bộ nhiệm vụ giảm tốc cho phanh chân.

Cục Cảnh sát giao thông lưu ý việc dùng số để kìm gia tốc khi xuống dốc và cảnh báo rà phanh liên tục có thể làm phanh nóng, giảm tác dụng. Người mới cần luyện quy trình này trên đúng xe dưới sự hướng dẫn trực tiếp.

1. Cách lái xe xuống dốc an toàn bắt đầu từ kiểm tra xe

Trước hành trình có dốc dài, hãy kiểm tra tình trạng lốp, phanh, đèn, gạt mưa và mức nhiên liệu hoặc năng lượng. Không tự kết luận phanh “còn tốt” chỉ vì bàn đạp có cảm giác bình thường lúc xe đứng yên; nếu xe có cảnh báo, tiếng động, mùi lạ hoặc lịch bảo dưỡng chưa rõ, cần kiểm tra kỹ thuật trước khi đi.

Xem trước thời tiết và lộ trình, nhưng khi lái phải ưu tiên biển báo và tình trạng mặt đường. Tốc độ cần thay đổi theo tầm nhìn, độ dốc và lưu lượng xe.

2. Giảm tốc trước dốc, không đợi xe lao nhanh

Khi nhận biết sắp xuống dốc, hãy quan sát gương, nhả ga và giảm tốc khi xe còn ổn định. Đây là thời điểm thuận lợi để chọn cấp số phù hợp. Nếu để xe tăng tốc quá nhiều rồi mới về số thấp, xe có thể khựng mạnh, vòng tua tăng cao hoặc hộp số không chấp nhận thao tác.

Tốc độ an toàn là tốc độ giúp bạn nhìn đủ xa, giữ đúng phần đường và có thể giảm thêm một cách êm nếu phía trước xuất hiện xe chậm, khúc cua hoặc vật cản. Đừng chạy theo xe phía trước chỉ vì họ xuống dốc nhanh hơn.

3. Chọn số để động cơ hỗ trợ hãm xe

Với xe số cơ khí, chọn số thấp phù hợp trước khi xuống dốc và nhả chân côn hoàn toàn sau khi vào số. Không đạp giữ côn để xe trôi vì thao tác đó tách động cơ khỏi bánh xe, làm mất lực hãm động cơ và tăng gánh nặng cho phanh chân.

Với xe số tự động, nếu chế độ D không giữ được tốc độ mà phải phanh nhiều, hãy giảm tốc trước rồi dùng chế độ số thấp, chế độ bán tự động hoặc lẫy chuyển số theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tên gọi có thể là L, S, M hoặc các cấp số đánh dấu khác tùy xe. Không áp dụng máy móc một ký hiệu cho mọi mẫu xe và không chuyển sang P hoặc R khi xe đang chạy.

Cấp số phù hợp giúp xe không tự tăng tốc quá nhanh và chỉ cần hỗ trợ phanh khi cần. Nếu vòng tua hoặc tiếng máy bất thường, giảm tốc, dừng an toàn và xem hướng dẫn sử dụng thay vì tiếp tục thử.

4. Dùng phanh chân có kiểm soát, tránh rà liên tục

Phanh chân vẫn cần thiết để điều chỉnh tốc độ và dừng xe. Vấn đề là không nên giữ lực phanh nhẹ liên tục suốt dốc dài. Cách này tích nhiệt trong hệ thống phanh và có thể làm hiệu quả phanh suy giảm đúng lúc cần xử lý.

Nếu tốc độ tăng, giữ xe thẳng, phanh êm để đưa tốc độ về mức kiểm soát rồi đánh giá lại cấp số. Không tự “bơm” phanh theo mẹo truyền miệng, nhất là trên xe có hệ thống chống bó cứng; tình huống khẩn cấp phải xử lý theo thiết kế của xe và hướng dẫn đã học.

5. Nhìn xa, quét gương và nới khoảng cách

Trên dốc, khoảng cách giúp người lái có thời gian giảm tốc bằng phanh động cơ và phanh chân êm. Hãy nhìn qua xe phía trước nếu tầm nhìn cho phép, quét gương ngắn và trở lại quan sát hướng đi. Bài cách quan sát gương khi học lái xe giúp xây nhịp nhìn mà không bỏ mất đường phía trước.

Không bám sát xe lớn hoặc vượt trước cua khuất. Nếu xe sau bám gần, giữ tốc độ ổn định, báo hiệu sớm và chỉ nhường ở vị trí an toàn.

6. Giảm tốc trước cua, giữ đúng phần đường

Hoàn tất phần lớn việc giảm tốc khi xe còn thẳng. Vào cua với tốc độ ổn định, điều khiển vô-lăng mượt và không lấn sang phần đường đối diện. Tránh vừa phanh gấp vừa đánh lái lớn vì tải trọng xe thay đổi đột ngột, đặc biệt nguy hiểm khi đường trơn.

Quan sát biển cảnh báo, gương cầu, vạch đường và xe ngược chiều. Không cắt cua dù đường vắng; một xe máy, xe tải hoặc vật cản có thể xuất hiện sau điểm khuất nhanh hơn dự tính.

7. Xử lý khi phanh có dấu hiệu bất thường

Mùi khét, khói ở bánh xe, bàn đạp khác thường hoặc xe giảm tốc kém là tín hiệu không được bỏ qua. Giữ bình tĩnh, bật tín hiệu cảnh báo phù hợp, dùng lực hãm động cơ và điều khiển xe theo phần đường còn an toàn. Tìm điểm dừng, đường lánh nạn hoặc khu vực hỗ trợ nếu có; không tắt máy và không về N khi xe còn đang chạy.

Sau khi dừng an toàn, không chạm vào bộ phận phanh và không dội nước lạnh để làm nguội. Gọi cứu hộ hoặc người có chuyên môn kiểm tra. Nếu không chắc nguyên nhân đã được xử lý, không tiếp tục hành trình chỉ vì mùi đã giảm.

8. Luyện trên xe thật theo từng mức độ

Người mới nên bắt đầu ở dốc ngắn, tầm nhìn tốt và có giáo viên; luyện giảm tốc trước dốc, chọn số, giữ khoảng cách rồi mới đi tuyến dài hơn. Mỗi xe có trọng lượng, hộp số và cách vận hành khác nhau, nên kỹ năng phải được xác nhận trên đúng xe đang học hoặc đang sử dụng.

Lần đầu đi đèo dốc, nên có người kinh nghiệm đi cùng, chọn ban ngày và thời tiết tốt. Xem thêm mẹo lái xe đường trường cho người mới để luyện nhìn xa, giữ làn và khoảng cách.

Những lỗi người mới thường gặp khi xuống dốc

• Để xe tăng tốc rồi mới phanh mạnh hoặc mới tìm số thấp.
• Về N hoặc đạp giữ côn để xe trôi.
• Giữ chân phanh liên tục suốt dốc dài.
• Chọn số thấp quá muộn khi tốc độ xe còn cao.
• Bám sát xe trước, vượt ở cua hoặc cắt sang phần đường đối diện.
• Tiếp tục đi khi đã có mùi khét, cảnh báo hoặc cảm giác phanh khác thường.

Câu hỏi thường gặp

Xe số tự động xuống dốc nên để D hay chuyển số thấp?

Nếu D vẫn giữ được tốc độ với ít hỗ trợ phanh, không cần đổi chỉ vì thấy dốc. Nếu xe tự tăng tốc và phải dùng phanh nhiều, giảm tốc trước rồi chọn chế độ hoặc cấp số thấp phù hợp theo sách hướng dẫn của xe.

Có được về N khi xe đang xuống dốc không?

Không nên. Về N làm mất lực hãm động cơ và khiến phanh chân phải gánh nhiều hơn.

Vì sao không nên rà phanh liên tục?

Phanh có thể tích nhiệt và suy giảm hiệu quả. Hãy chọn số phù hợp để động cơ hỗ trợ hãm xe, dùng phanh chân có kiểm soát khi cần.

Ngửi thấy mùi khét thì có thể đi tiếp chậm hơn không?

Không nên tự kết luận xe an toàn. Hãy dừng đúng nơi an toàn và để người có chuyên môn kiểm tra trước khi tiếp tục.

Nguồn tham khảo: Cục Cảnh sát giao thông, vì sao tai nạn nghiêm trọng thường xảy ra khi xe xuống dốc (24/09/2018); Cục Cảnh sát giao thông, phòng ngừa tai nạn liên quan đến đường đèo dốc (13/11/2018). Bài viết hướng dẫn kỹ năng phổ thông; thao tác thực tế phải theo giáo viên, hướng dẫn sử dụng của xe và điều kiện đường tại thời điểm lái.